Open brief: stop de welles-nietes discussie rondom misstanden prostitutie

De afgelopen weken is de discussie over prostitutie in Nederland weer opgelaaid. Het thema leidt zoals altijd tot heftige reacties. Wanneer misstanden in de wereld van betaalde seks aan de orde worden gesteld, lijkt dat nog altijd een open zenuw te raken.

De boodschap dat gedwongen prostitutie een groot probleem is, roept nog steeds weerstand op. Want in plaats van te praten over hoe we dit het beste kunnen aanpakken, zijn we verzand in een welles-nietes discussie.

Natuurlijk: er is in Nederland een groep mondige prostituees die er vrijwillig voor heeft gekozen. Gelukkig maar. Maar dat betekent niet dat die andere groep, die ternauwernood overleeft en lijdt in de seksindustrie, niet bestaat. De mondige prostituees laten duidelijk van zich horen in de media. Maar de slachtoffers van gedwongen prostitutie hebben net zo goed recht op een stem.


Talloze mails kwamen de afgelopen weken binnen als reactie op het programma Jojanneke in de prostitutie. Van mannen bij wie de ogen waren geopend of die hulp vroegen voor prostituees die zij hadden bezocht en bij wie zij dwang vermoedden. Van bezorgde Nederlanders. Van hulpverleners die meldden dat prostituees naar aanleiding van de serie hulp hadden gezocht. Van ouders die hun dochter kapot hadden zien gaan door toedoen van een loverboy. Maar vooral ook van (ex-) prostituees. Goed dat er getoond wordt hoe het is, zeiden ze.

Een jongen die in de prostitutie had gezeten, schreef: ‘Men moet zich maar eens leren realiseren hoe het is om dit vak te doen. Loodzwaar, en geestelijk doet het zoveel met je. Mijn vertrouwen in mensen is volledig weg. De wereld weet voor geen meter hoe eng en gevaarlijk het vak kan zijn’. Een slachtoffer van een loverboy mailde: ‘Zelf heb ik een aantal jaar gevochten om de gedwongen kant te laten zien. Ik heb door alle weerstand de strijd opgegeven. Ik zie dat er nu veel kritiek komt van dezelfde mensen die mij destijds veroordeelden. Maar ik hoop dat mensen hun ogen openen’.

In Europa is de houding ten opzichte van prostitutie aan het veranderen. Vorig jaar nam het Europese Parlement een richtlijn aan die lidstaten oproept seks kopen strafbaar te stellen. In Frankrijk en Noord-Ierland nam het parlement, in navolging van Zweden, Noorwegen en IJsland, wetgeving aan om prostitueebezoek te criminaliseren. Groot-Brittannië en Duitsland zijn hun standpunten aan het herbezien. Nederland daarentegen blijft steken in een debat dat lijkt te verzanden in een discussie over cijfers en moralisme.

Inderdaad, er is onduidelijkheid over hoe vaak gedwongen prostitutie voorkomt. Het is moeilijk om het probleem nauwkeurig in kaart te brengen. Want mensenhandel speelt zich in het verborgene af en de slachtoffers zwijgen uit angst.

De schattingen lopen enorm uiteen: van 8-10% tot 90%. Het aantal prostituees in Nederland zou tussen de 10.000 en 25.000 liggen, cijfers die zeker door de omvangrijke internetprostitutie moeilijk zijn vast te stellen. Maar zelfs als we uitgaan van de meest conservatieve schatting, hebben we het over 800 tot tweeduizend mensen die in de Nederlandse prostitutiesector worden uitgebuit, verkracht, geestelijk en lichamelijk kapot worden gemaakt. Wier fundamentele rechten worden geschonden voor het genot en de verdiensten van anderen. Dat is het waard om ons druk over te maken.

Het prostitutiedebat gaat niet over moralisme, het gaat over mensenrechten. Over de schending van die rechten op dagelijkse basis, onder ons toeziend oog. In Nederland lijken we tegenwoordig, wat prostitutie aangaat, tolerantie te verwarren met het oogluikend toestaan van menselijk leed.

Het is vijftien jaar geleden dat Nederland als eerste land ter wereld prostitutie legaliseerde in de oprechte hoop dat er een goed geregelde, schone seksbranche zou ontstaan. Dat is mislukt. Prostituees kunnen niet of nauwelijks zakelijke rekeningen openen, hypotheken krijgen of verzekeringen afsluiten. En dat van ‘schoon’ geen sprake is, werd pijnlijk duidelijk toen de praktijken van Turkse mensenhandelaar Saban B. aan het licht kwamen. Jarenlang dwong zijn bende ten minste 78 vrouwen in verschillende Nederlandse steden met extreem geweld tot prostitutie. Achter ramen van exploitanten die netjes een vergunning hadden.

Het idee achter de legalisering was het verbeteren van de positie van prostituees. Inmiddels wordt Nederland door de afdeling Drugs en Criminaliteit van de Verenigde Naties genoemd als een van de topdestinaties voor mensenhandel.

We kunnen niet langer wegkijken. Laten we stoppen met de welles-nietes discussie. Laten we met elkaar in gesprek gaan over hoe dit probleem het allerbeste aangepakt kan worden. Hoe we tot een model kunnen komen dat de minste, en liefst helemaal geen slachtoffers meer oplevert. Dat zijn we hen verschuldigd.

Ondertekenaars:

  • Myrthe Hilkens, publicist, programmamaker
  • Goedele Liekens, seksuoloog
  • Evangelische Omroep, Arjan Lock
  • Fier, expertise- en behandelcentrum op het terrein van geweld in relaties;
  • Eddy Terstall, filmmaker
  • Centrum Kinderhandel Mensenhandel
  • Gert-Jan Segers, CU Tweede Kamerlid
  • Stop the Traffik
  • Free a Girl
  • Renate van der Zee, journalist, schrijver
  • Dick Pels, socioloog, voormalig directeur Wetenschappelijk bureau GroenLinks
  • Karin Werkman, onderzoeker, Institute for Feminism and Human Rights
  • Defence for Children-ECPAT
  • Arjan Erkel
  • Jojanneke van den Berge, journalist, presentator